Logo Centrum Wspierania Rad Pracowników

Prace nad sygnalistami nabierają tempa

Rok 2024 przyniósł nam przyspieszenie działań rządu odnośnie tzw. projektu ustawy o sygnalistach. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w styczniu br. parło do jak najszybszego wprowadzenia do polskiego porządku prawnego ustawy o ochronie osób zgłaszających naruszenia prawa. Pośpiech uzasadniano nakładaniem na Polskę kary finansowej w wysokości 13700 euro za każdy dzień zwłoki z uchwaleniem ustawy. Szybka ścieżka wykluczała jednak możliwość uruchomienia konsultacji społecznych. Wiele środowisk zgłaszało, że przeprowadzenie konsultacji do projektu, który w 90% zbieżny jest z ostatnią wersją projektu zaproponowaną przez rząd Zjednoczonej Prawicy jest niezbędne.

Nowe otwarcie w polskim parlamencie stanowi idealną okazję do przedyskutowania w szerszym gronie ekspertów (także ze strony społecznej) konieczności zmian, zapisów w projekcie wymagających dopracowania. Powinny się odbyć konsultacje z udziałem przedstawicieli instytucji publicznych, biznesu i organizacji społecznych.

Strona społeczna reprezentowana przez przedstawicieli Fundacji „Akademia Antykorupcyjna”, Fundację im. Stefana Batorego, Fundację Instytut Spraw Publicznych, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Solidarność 80, Obywatelskie Forum Legislacji, Stowarzyszenie Sieć Obywatelska Watchdog Polska wystosowała apel do ministerstwa wskazując na konieczność uruchomienia konsultacji nowego projektu. Społecznicy spotkali się z ministerstwem prezentując swoje uwagi. Pojawił się postulat skorzystania ze społecznego projektu regulacji przygotowanego w latach 2018 - 2019.

W przekazanych uwagach do projektu zwrócono uwagę na ograniczenia przedmiotowe, konieczność doszczegółowienia kwestii zapisów dotyczących wymogu konsultacji systemów whistleblowingowych ze związkami zawodowymi. Wskazano, że katalog przedmiotowy w szczególności powinien obejmować naruszenia praw pracowniczych czego obecnie w projekcie brakuje. Projekt w obecnym kształcie jest sprzeczny z aktami prawa międzynarodowego np. z zapisami Konwencji ONZ przeciwko korupcji itp. Wadliwie podchodzi się do sygnalistów w służbach mundurowych. Spod działania ustawy wyłączono informacje objęte przepisami o ochronie informacji niejawnych. Wyłączono także obszar nadużyć w zamówieniach publicznych dotyczących obronności i bezpieczeństwa. Brak jest wysokich kar finansowych za nieprzestrzeganie procedur zgłaszania nadużyć analogicznie choćby do przepisów o przeciwdziałaniu prania pieniędzy czy ochronie danych osobowych. Rząd powinien ponadto przeprowadzić szerokie działania edukacyjne związane z materią, której dotyczy ustawa.

Dobrym pomysłem byłoby także objęcie ochroną zgłaszania wszelkich naruszeń prawa i regulacji wewnętrznych u pracodawcy w tym tych, które nie są przyjmowane na podstawie ustawy (obecnie projekt obejmuje tylko te, które taką podstawę mają). Podnoszono także kwestię rozszerzenia zakresu przedmiotowego projektu ustawy o konstytucyjne prawa i wolności tak by do Rzecznika Praw Obywatelskich (organu właściwego w sprawach ochrony sygnalistów) mogły być kierowane także zgłoszenia naruszeń praw człowieka. Jednocześnie zwrócono uwagę, że niewykonalne jest terminowe uruchomienie w Biurze RPO systemu ochrony sygnalistów i wykonywanie zadań nałożonych przez ustawę. Należałoby wydłużyć okres niezbędny do prawidłowego przygotowania Biura Rzecznika do nowej kompetencji, która zostanie nałożona na ten organ mocą omawianej ustawy. Ministerstwo pozytywnie odniosło się do propozycji by rozszerzyć opis zadań Rzecznika Praw Obywatelskich czy wprowadzić do treści ustawy definicję sygnalisty. Istnieje oczekiwanie, że zmianie ulegną przepisy dotyczące konsultowania wewnętrznych procedur sygnalizowania ze związkami zawodowymi. Wydłużeniu powinien ulec obecny termin na konsultacje wynoszący 5-10 dni. Obecnie jest zbyt krótki. Wydaje się, że na obecnym etapie trudniejsze mogą być zmiany dotyczące ochrony zgłoszeń dotyczących nieprawidłowości w obszarach, gdzie pojawiają się informacje niejawne, bądź w sferze zamówień dotyczących obronności, o które również wnioskowała strona społeczna.

Propozycje strony społecznej spotkały się z pozytywną reakcją ze strony ministerstwa. Pozostaje czekać na oficjalny komunikat o terminie konsultacji projektu bądź definitywnej rezygnacji z tej ścieżki procedowania. Centrum Wspierania Rad Pracowników również pracuje nad swoimi rekomendacjami do projektu ustawy o ochronie osób zgłaszających naruszenia prawa. Jak tylko będą gotowe, na pewno o tym poinformujemy.

Przygotowano w ramach projektu Centrum Wspierania Rad Pracowników dofinansowanego ze środków Narodowego Instytutu Wolności Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Wspierania Rozwoju Organizacji Poradniczych na lata 2022–2033.

Logotypy: Komitet Do Spraw Pożytku Publicznego, Narodowy Instytut Wolności, Rządowy Program Wspierania Rozwoju Organizacji Poradniczych